Estratto Letterario
"A Giovanni Veronese [Padova, 10 febbraio 1420]
Sicco Polentonus Iohanni Veronensi iudici p. s. d.
Quantum doloris et molestie animo susceperis casu nobilissimi pretorii nostri, plene cognovi ex tua epistola, quam amicissimis et lacrimosis verbis pro tuo summo erga me studio ac civitatis amore ad me scriptam accepi. res certe miseranda et lacrimis digna, quam deflere possint debeantque non modo Patavini, quibus precipue hec pestis fuit, verum etiam Itali omnes atque nationes extere, quique alterius glorie, laudis, honoris aut hostes aut invidi non sunt. quis enim tam lapideo corde durus, quis tam acerbus, quis adeo crudus et omni ab humanitate alienus, qui mo lestiam hanc ferat animo equo atque non deploret incendio et subito incendio exarsisse pretorium hoc, quod huic urbi, quod nomini latino, quod orbi terrarum singulare decus ac monumentum, omnium confessione et diceretur et esset? heu, fallacem hominum spem, heu, fragilem fortunam, heu, laborem nostrum inanem! en opus egregium, quod perpetuum et stabile semper putaremus, ducentesimum vix annum excessit. Christi nanque optimi atque eterni dei anno .M.CC.XVIII. ceptum esse, postea vero .M.CC.XVIIII. perfectum, civitate ista libera tunc et opulentissima, annales dicunt. [...] ignis vero sitne ma litia vel negligentia ortus, nemo satis intelligit. aliter alii, uti dubia in re quisque solemus, opinantur. sed quantum existimant coniectura, qui hac in civitate primarii homines et sapientes sunt, ortus ignis est negligentia cuiusquam, qui ad noctem locaverit non satis extinctos carbunculos, qui frigoris causa in ipsis vel opificum officinis vel sta tione vigilum per diem tenentur. illud plane constat ex hiis, qui perceperunt oculis prima signa incendii, quod, vix dum vacuo foro, primis tenebris tantum fumi, atque tam densi et olentis fumi, apud telarias, ubi mediterraneum iter habetur, visum est, quod neque flammam videre ne que intrare posset quisquam. Palinuri verbis utar, qui in Curculione Plauti, elegantissimi et antiquissimi comici, ait: "semper, tu scito, flamma fumo est proxima. fumo comburi nichil potest, flamma potest". denique multo atque vehementissimo impetu flamma specu refracto egressa est. subinde, palpebre pene motu velocius, omnia; incredibile dictu; pervasit, occupavit, flagravit, ut nulla pars vacua ardore, fumo, fetore videretur; sed omnia uno tempore, unis facibus urerentur. o diem infelicem! si fas est infelicem dici diem, qua puri ficatio colatur beatissime Virginis matris dei. festus qui dem haudquaquam dies, verum infestus semper et Patavinis perpetuo memorandus tante cladis accepte memoria, februi huius .IIII. nonas. itaque, ut plura non dicam, audi quo mirum in modum admirabere. tribus horis lignorum tanta magnitudo tantaque moltitudo, infinita et innume rabilis esset, tanquam deo irato et fatis iubentibus, in cinerem versa est tanta celeritate, ut populi huius, qui studio adiuvandi, tubis, campanis, vocibus excitatus, frequentissimus venit, cineres multi, ignem pauci viderent, quod ligna illa, que laricea, vetusta, sicca essent, palea rum in modum primo ardore ipso exusta sint. quid dicam, Iohannes? dicto citius eminentissimus ille arcus liquefacto plumbo decidit. nichil penitissime ligni usquam relictum, muros in presentia denudatos videres; catenas illas maximas, murorum vincula, pendentes, distortas, ruptas videres. vestibula corruptis igne columnis alicubi delapsa videres. heu, quam acerba recordatio ista! itaque scribenti michi hec dabis veniam, si minus accurate atque ineptius, quam expectatio tua et dignitas rei deposcit, loquor. equidem apud te non mentiar: calamitas ista me adeo occupavit, alienavit, perturbavit, quod neque dicendi ratio neque faciendi quidquam voluntas ulla sit. comploramus univers et cives, qui huius domicilii honore et gloria singulari uteremur. et advene ipsi. qui tantam excellentiam admirari et contemplari solerent. non est omnium ullus, qui publicam hanc iacturam non defleat; non est qui, tanquam domestico in luctu, non gemat; non est qui cervice dimissa quasi amens non eat. nos vero qui forensi negocio stipe paulo ante fruebamur, in presentia casu isto et or bitate profligati, preter comunem animi perturbationem, quam maximam esse publico privatoque merore puta, non aliter, quam columbi depulsi nido, vagamur. nulli certa sedes, nulli certus conveniendi locus, nulli certa cura. iacturam maximam tanti ornamenti quisquam videt, intelligit, cognoscit. ubi, ubi tantum iusticium, ubi talis pretoria domus? nullibi esse similem etiam peregrini dicunt. sed qui animo metiri volunt, quantum civitas hec ledatur, non parvi faciunt scripturas, que in cancellis servarentur, quod vix ulle conservate sint. hinc enim fo menta oriuntur multarum litium, que loquentibus litteris conticebant. michi crede, Iohannes, longe maius, quam quis animo cogitet, damnum est. missa facio ornamenta picturarum, pretereo subsellia scribarum, taceo tribunalia iudicum. "